«Иярдә утырып савыгу»: иппотерапия үзенчәлекле балаларга тормышта яраклашырга һәм хәрәкәт күнекмәләрен үстерергә ничек ярдәм итә

«Иярдә утырып савыгу»: иппотерапия үзенчәлекле балаларга тормышта яраклашырга һәм хәрәкәт күнекмәләрен үстерергә ничек ярдәм итә

<div class="detail-picture"> <img src="https://kzn.ru/upload/iblock/827/827a4b193c77d6ad8767f9c1f0c4fcac.jpg"> <p class="detail-picture__caption"> Фотоны «Айда» иппотерапия һәм адаптив ат спорты үзәге тәкъдим ителде  </p> </div> 14 ел эшләү дәверендә «Айда» иппотерапия һәм адаптив ат спорты үзәгендә мөмкинлекләре чикләнгән 200дән артык бала тернәкләндерү узган. Былтыр гына да курсны биш бала тәмамлады: алар бер ел дәвамында атлар белән аралашырга, алар белән элемтә урнаштырырга, терлекләрне ашатырга һәм карарга өйрәнделәр. Һәр бала 12 бушлай дәрескә йөрде. Ни өчен дәвалау өчен атта йөрү – ул йөрү генә түгел, ә үз-үзең өстеннән җитди эш булдыру турында KZN.RU порталына үзәк директоры Аделина Минһаҗева сөйләде. <h3> Спортка караганда аермалы: иппотерапия нәрсә ул</h3> <p> Иппотерапия – ул атта йөрүгә һәм ат белән тыгыз элемтәгә нигезләнгән тернәкләндерү ысулы. Инвалид балалар өчен мондый аралашу – координацияне, психоэмоциональ халәтне һәм социаль яраклашуны яхшырту өчен көчле этәргеч. «Айда» үзәге бу методикаларны Казанда 2011 елдан бирле куллана. </p> <p> Аделина Минһаҗева ассызыклаганча, процессның тышкы җиңеллеге алдаучан. «Беренче карашка, дәвалау атта йөрү – гади һәм бик үк нәтиҗәле түгел кебек тоелырга мөмкин. Ләкин сәламәтлек үзенчәлеге булган бала өчен ат өстендә һәр хәрәкәт – зур сынау. Мондый тернәкләндерүне гадәттә ДЦП яки терәк-хәрәкәт аппаратының башка бозылулары булган пациентларга билгелиләр. Бары тик иярдә утыру, балансны саклап калу һәм хәтта атка кишер ашату – бик зур хезмәт. Мәсәлән, тәм-томны куркынычсыз бирү өчен, уч төбен тулысынча турайтырга кирәк, бу безнең күп кенә укучыларыбыз өчен катлаулы физик бурыч булып тора», – дип аңлатты Аделина Минһаҗева. </p> <p> <img width="870" src="https://kzn.ru/upload/iblock/6b1/6b177bf67234ce791fccce0091a2bf19.jpg" height="652"><br> </p> <p> Иппотерапия аутистик спектрдагы тайпылышлы балалар белән эшләүдә аеруча нәтиҗәле булуын күрсәтә. Дәресләр аларны хайван эмоцияләрен санарга һәм үз реакцияләре белән идарә итәргә өйрәтә. Әмма эре хайваннар белән эшләү чиксез саклык таләп итә. «Иппотерапия – куркынычсызлык техникасын төгәл үтәүне таләп итә торган юнәлеш, – дип аңлата Аделина Минһаҗева. Ат үзенең табигате белән куркак хайван, аның төп саклану реакциясе – курку. 600 кг авырлыктагы ат кискен тавыштан яки хәрәкәттән куркырга һәм бала өчен куркыныч булырга мөмкин. Шуңа күрә дәресләр кечкенә кешене хисләрен тыеп торырга, хайванның кәефен тоярга һәм үз тәне белән сак эш итәргә өйрәтә». </p> <h3> Тернәкләндерүдән адаптив спортка </h3> <p> Аделина Минһаҗева иппотерапия белән 2011 елда шөгыльләнә башлый, ул вакытта Россиядә тернәкләндерү өлкәсе актив үсә генә башлаган иде. «Ул вакытта инвалид балаларга нигездә ДФК билгеләделәр, һәм кайбер күнегүләр сабыйлар өчен авыр булды. Иппотерапия коткаручы булды. Ата-аналар дәвалау өчен атта йөрүне сайлый башлаган, чөнки нәтиҗәлелеге буенча ул физкультурадан калышмый, әмма балага шатлык китерә», – дип искә ала үзәк директоры. </p> <p> Тора-бара «Айда» профилен киңәйтә: классик терапиядән белгечләр адаптив ат спортына күчәләр. Монда балалар атка атланып кына калмыйлар, мөстәкыйльлеккә дә өйрәнәләр. Атны чыгып китәргә әзерләү өчен, балага аны үзе иярләргә һәм амунициясен беркетергә кирәк. Мондый эш вак моториканы бик яхшы үстерә, мускулларны ныгыта һәм, иң мөһиме, көчле характерны формалаштыра. </p> <p> <img width="870" src="https://kzn.ru/upload/iblock/0de/0dee11ba6d8025b042f11fdc406236a3.jpg" height="653"><br> </p> <h3> Сәламәт ат – алгарыш нигезе </h3> <p> Иппотерапия өчен хайванны сайлау – катлаулы күп баскычлы эш. «Айда» үзәге директоры ассызыклаганча, мондый эшкә барлык атлар да яраклы түгел. Төп күрсәткечләр: тотрыклы психика һәм кимчелексез физик халәт. Бала кискен хәрәкәтләр ясаса яки кычкырса да, хайван тынычлыгын сакларга тиеш. </p> <p> «Сыйфатлы тернәкләндерү өчен хайван яхшы физик формада булырга тиеш. Сәламәт, көчле хайван гына җайдакка дөрес хәрәкәт темпын бирә ала», – дип сөйләде «Айда» директоры. </p> <p> Туры килгән атларны эзләү төбәк чикләреннән чыга. Казан үзәгенә атларны Мәскәүдән һәм Санкт-Петербургтан китерәләр. Татарстанда чабыш токымнары үрчетәләр, аларның кызу холкы һәм һәвәслеге тыныч тернәкләндерү эше өчен яраклы түгел. </p> <p> «Айда» үзәгендә һәр күнегү – ул 30 минут чамасы дәвам иткән шәхси эш. Бала белән бер үк вакытта ике белгеч эшли: атны алып баручы һәм аның үз-үзен тотышын тулысынча тикшереп торучы ат караучы һәм иминлек һәм күнегүләр башкару өчен җаваплы инструктор. </p> <p> Тернәкләндерү барышы берничә этапка бүленгән. Дәрес ат янәшә булганда туп тотудан, кул селтәүдән башлана. Шулай итеп, бала эре хайван белән булуга күнегә. </p> <p> Аннары бала атны әзерли. Бу моторика һәм ихтыярны үстерүгә бик катлаулы күнегү. Хәтта каты ялны тарау да – сәламәтлеге бозылган бала өчен җитди физик йөкләнеш. </p> <p> Аның артыннан ат иярләргә кирәк – хәрәкәт вакытында координация һәм баланс күнегүләре башкарыла. Финал һәм иң тойгылы этап – атны кишер белән тукландыру. </p> <p> <img width="870" src="https://kzn.ru/upload/iblock/47e/47e4095fbb7f32bdcc3e4fcf118568fc.jpg" height="652"><br> </p> <p> Үзәкнең күп кенә карамагындагылар өчен ат белән беренче элемтә – ул җитди психологик киртәне җиңү. Хайванның гаять зур буе һәм аның алдан белеп булмый торган хәрәкәтләре борчу тудырырга мөмкин. </p> <p> «Кабул итү үзенчәлекләре, мәсәлән, аутизм вакытында, еш кына югары сенсор сизгерлек белән бергә бара, – дип аңлата Аделина Минһаҗева. – Мондый балаларга хайванны сыйпау яки аның йонына кагылу да физик яктан кыен була, кулдан имезү турында әйтеп тә торасы юк». Мондый очракларда белгечләр вакыйгаларны ашыктырмый. Башта бала ат янында йөри, аннары аны инструктор белән бергә чистартырга тырыша, һәм бары тик тулысынча ияләшкәннән һәм ышаныч урнашканнан соң гына иярләү этабы башлана. </p> <h3> Ипповенция: ышаныч терапиясе </h3> <p> Атта йөрүдән тыш, «Айда» үзәге ипповенция юнәлешен үстерә. Бу психологик ярдәм форматы, анда ат белән аралашу иярдә йөрмичә генә барлыкка килә. </p> <p> Программа тәрбиягә бала алган гаиләләрдәге балалар өчен бушлай гамәлгә ашырыла. Әти-әниләреннән аерылган балалар өчен мондый терапия дөньяга ышаныч нигезен торгызуга күпер булып тора. «Ятим балаларның бәйләнеш механизмнары еш бозыла, аларга тирә-юньдәгеләргә ышану авыр, – ди Аделина Минһаҗева. – Ипповенциядә ат психологның тулы хокуклы партнерына әверелә, балага җәрәхәтләрен тикшерергә һәм кешеләргә яңадан ачылырга өйрәнергә ярдәм итә. Монда психологик эш катгый кабинетта түгел, ә тере, табигый киңлектә бара, бу гаять зур нәтиҗә бирә». </p> <p> <img width="870" src="https://kzn.ru/upload/iblock/ab5/ab5930f07d768a2d457958d0b2556524.jpg" height="653"><br> </p> <h3> Тояк тавышлары белән тулган тынлык: Азизә тарихы </h3> <p> 14 ел эшләү дәверендә үзәк 200дән артык балага тернәкләндерү узарга ярдәм иткән. Шуларның берсе – Азизә. </p> <p> Кыз вакытыннан күпкә иртәрәк туган. Табиблар аның тормышы өчен көрәшкәннәр: хәле бик авыр булган, ашказаны арасындагы бүлемнең дефекты – йөрәк авыруы диагнозы куелган, аны гаиләдә «ачык тәрәзә» дип атыйлар. Ләкин төп сынаулар алда көткән. </p> <p> Ике ярым яшьтә кыз әкренләп ишетү сәләтен югалта башлаган. Өч яшьтә табиблар соңгы карар чыгарганнар: дүртенче дәрәҗәдәге нейросенсор ишетү кыенлыгы. Азизәнең дөньясы тулысынча диярлек тынлыкка чумган. Гаилә өчен бу яңалык тормышны «моңа кадәр» һәм «аннан соң» булган ике төрле тормышка бүлгән чик булган. Яшүсмер яшенә физик чиргә психологик кыенлыклар өстәлгән. Азизәгә яшьтәшләре белән аралашуы авыр, мәктәп коридорларында ул еш кына үзен чит кеше итеп хис итә. Кызының үз-үзенә ябылуын күреп, аның әнисе Фирүзә тернәкләнүнең башка ысулларын эзли башлый. «Без кечкенә чакта ук, ипподром яныннан узганда, Азизә катып кала иде, – дип искә ала Фирүзә. Ул атларга шундый сокланып карый иде, әйтерсең лә, атларда бүтәннәр өчен мөмкин булмаган бер нәрсә күренә. Без атта йореп карадык, төрле ат абзарларына йөрдек, ләкин мин безгә күңел ачу гына түгел, ә тирән терапия кирәклеген аңлый идем». </p> <p> Интернетта тернәкләндерү методикасын өйрәнгәндә, Фирүзә үзе өчен иппотерапия ачкан – ат хәрәкәт итү чарасы гына түгел, ә тулы терапевт.. Сайлау Казанның «Айда» үзәгенә төшкән. Азизә дәресләргә 14 яшендә керешә. </p> <p> «Кызым беренче күнегүләргә кадәр көннәрне санады, дип сөйли Фирүзә. – Ул үзе сыйлар әзерләде, бик дулкынланды. Безне инструктор һәм психолог каршы алды, алар Азизәне аның булачак партнеры – Бэха кушаматлы ат белән таныштырдылар», – дип сөйләде Фирүзә. </p> <p> Табигый оялчан булуына карамастан, кыз, бернинди куркусыз, гаять зур хайван янына килгән. Әнисе ерактан карап торган һәм яшүсмер белән ат арасында элемтә барылкка килүен күргән. Азизә Бэханы сыйпый-сыйпый, аңа нәрсәдер пышылдаган – күзләрендә бәхет балкыган. </p> <p> «Айда» үзәгендә дәресләр – иярдә күнегүләр генә түгел. Бу җаваплылык һәм кайгыртуның тулы бер йоласы. Һәр очрашу сәламләүдән һәм амуниция хәзерләүдән башлана. Остазлары белән бергә Азизә дә ат чистартырга, иярләргә өйрәнә. </p> <p> «Ул бик сәләтле һәм сизгер укучы булып чыкты, – дип билгеләп үтә әнисе. Ә Бэха аңа җавап кайтара. Алар арасында ниндидер аңлашылмаслык, нечкә аһәң урнашты. Ат Азизәгә ярдәм кирәклеген сизгән кебек». </p> <p> <img width="870" src="https://kzn.ru/upload/iblock/b76/b7663753c4223f90e0a636fcf6566d0a.jpg" height="653"><br> </p> <p> Нәтиҗәләр үзен озак көттермәгән. Икенче дәрестән соң әнисе үзгәрешләр күргән инде: Азизә аралашуда кыюлана башлаган, социаль челтәрләр алып бара башлаган, хисләрен кәгазьгә салып, күбрәк рәсем ясый башлаган, үзенең уңышлары белән горурлануы сыйныфташлары белән элемтәне җайга салырга ярдәм иткән. </p> <p> Иң якты мизгелләрнең берсе Азизәнең рәсемнәре күргәзмәсе булды, аны ат абзары территориясендә үк оештырдылар. </p> <p> Бүген Газизәгә 15 яшь. Ул бүтән үзен күрсәтергә курыкмый һәм яшьтәшләре белән ачыктан-ачык аралаша. Атлар аңа иң мөһимен аңларга ярдәм иткән: тынлык – синең эчеңдә ышаныч яңгыраса, киртә түгел ул. </p> <p> «Айда» иппотерапия һәм адаптив спорт үзәге «Җиденче күк» торак районында урнашкан. Үзәк турында тулырак мәгълүматны белергә һәм сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән балалар өчен түләүсез дәресләрне дәвам итү өчен акча бирергә рәсми сайтта, шулай ук үзәкнең «ВКонтакте»дагы битендә сылтама буенча мөмкин. </p> <p> Фото Азизәнең шәхси архивыннан, «Айда» иппотерапия һәм адаптив ат спорты үзәге тарафыннан бирелгән  </p>

2026-02-17T11:01:35+0300